Gdzie Marcin Luter chodził do szkoły

Dom rodziców Marcina Lutra w Mansfeld, Saksonia-Anhalt

Z Marcinem Lutrem kojarzy się głównie Wittenberga. Miejscowość ta była nie tylko świadkiem narodzin wątpliwości młodego mnicha, ale również jego domem przez długie lata. Poza rezydencją saksońskiego elektora, Luter najdłużej mieszkał w Mansfeld. Chociaż urodził się i został ochrzczony w Eisleben, krótko potem jego rodzice przeprowadzili się do górniczej miejscowości. Jego ojciec otrzymał tam pracę. Dzieciństwo i szkolne lata młody Luter spędził właśnie tam.

W dostatku ale bogobojnie

Ojciec Marcina Lutra nie był zwykłym górnikiem, ale zarządcą kopalni i przedsiębiorcą. Rodzina prowadziła dostatnie życie, choć bez ekstrawagancji. Biedy czy głodu młody Luter nie zaznał.

Wykopaliska, które przeprowadzono w obrębie domu rodziców Lutra jak i naprzeciwko, gdzie wzniesiono nowe muzeum, dostarczyły nowych informacji odnośnie życia zamożniejszej rodziny tuż przed reformacją.

Zachowane metalowe zamki świadczą o potrzebie chronienia dobytku. Do stabilizacji mebli używano metalowych pasów, owijając je wokół. Nie każdy mógł sobie na to pozwolić. Ogromna ilość gwoździ, w miejscu „śmietniska” pochodzi prawdopodobnie z palenia odzyskanym drewnem. Dom miał przeszklone okna i zamykane drzwi.

Na stole gościły droższe produkty, regularnie pojawiało się mięso wieprzowe i drobiowe. Rzadziej wołowina i jagnięcina. Rarytasem były pieczenie z dzikiego ptactwa lub zajęcy, na które ojciec Marcina Lutra z pewnością polował. Szczątki zastawy stołowej świadczą z kolei o aspiracjach do wyższych sfer. Są uchwyty z kości, imitujące słoniową, specjalny pucharek do podawania drogocennej soli czy ozdobne szkło, sprowadzone z Czech.

Lutherhaus Mansfeld Viator Polonicus Joanna Maria Czupryna
Dom Rodziców Marcina Lutra w Mansfeld, Saksonia-Anhalt © Viator Polonicus, Joanna Maria Czupryna

„Jestem dzieckiem z Mansfeld”

Marcin Luter nigdy nie krył swojego pochodzenia czy powiązań. Jego ojciec pochodził z zamożniejszej, rolniczej rodziny i dzięki znajomościom krewnych żony, mógł wydzierżawić kopalnie od lokalnych hrabiów. Córki wżenił w rodziny hutników, a sam wkrótce stał się poważanym przedsiębiorcą, mającym wpływ na radę miejską.

Dbał również o wykształcenie dzieci, wcześnie posyłając je do szkół. Za tą możliwość Marcin Luter był dozgonnie wdzięczny swoim rodzicom. Samej nauki w szkole w Mansfeld, do której poszedł w  wieku 4 lat, nie wspomina dobrze. Nauczyciele przepełniali go strachem, bicie uczniów budziło jego odrazę, o czym wielokrotnie później wspominał. Nauka łaciny i solidne podstawy w innych przedmiotach otworzyły mu świat i już w 1496 roku młody Luther w towarzystwie szkolnego kolegi powędrował do Magdeburga.

Szkoła Marcina Lutra Mansfeld, Viator Polonicus, Joanna Maria Czupryna
Budynek, w którym mieściła się szkoła, do której uczęszczał Marcin Luter. Obecnie mieści się w nim informacja turystyczna Mansfeld, Saksonia-Anhalt © Viator Polonicus, Joanna Maria Czupryna

Co z domem po rodzicach?

Dom, w którym rodzice Lutra mieszkali do swojej śmierci, został sprzedany przez jego rodzinę w 1578 roku. Tym samym pamięć o miejscu, w którym wychowywał się reformator niemal zaniknęła. W 1807 roku środkowa część została wyburzona, by zrobić wolny przejazd dla położonych w głębi budynków.

Dopiero na fali odrodzenia pamięci o wielkim reformatorze, jaka ogarnęła Prusy w XIX wieku przypomniano sobie o Mansfeld. Fryderyk Wilhelm III, król pruski, nadał lokalnej szkole patrona (Lutherschule), a w 1878 roku zainteresowano się pozostałościami po domu. Gmina starała się zapobiec otwarciu sklepu tytoniowego w budynku.

Powołano stowarzyszenie, mające na celu wykorzystanie domu rodziców Lutra do wyższych celów. Utworzono w nim mieszkania dla diakonów i ośrodek opieki nad dziećmi. W pierwotnie jednopiętrowym domu dobudowano poddasze, ponadto częściowo odnowiono zewnętrzne fasady.

Dom miał być otwarty na 400. rocznicę urodzin Marcina Lutra, w 1883 roku, ale z pracami wyrobiono się dopiero dwa lata później. Na poddaszu powstała niewielka izba pamięci poświęcona reformatorowi i jego rodzinie. Niedługo później budynek przeszedł pod zarząd parafii w Mansfeld.

W 2006 roku przejęło go miasto. Mając na uwadze zbliżającą się 500. rocznicę Reformacji w 2017 roku, rozpoczęto prace renowacyjne. Do miejsca pamięci wkrótce dołączył nowy gmach muzeum.

Muzeum w Mansfeld, Viator Polonicus, Joanna Maria Czupryna
Nowy gmach muzeum pamięci o Lutrze w Mansfeld, Saksonia-Anhalt © Viator Polonicus, Joanna Maria Czupryna

Wejrzeć w dziecinny świat Reformatora

Główna część ekspozycji znajduje się w nowym gmachu, zaprojektowanym przez berlińskie biuro architektów Anderhalten Architekten. Otwierają ją popiersia Hansa i Margarethe Luder, wykonane przez Maxa Alfreda Brumme w 1933 roku.

Dalej w gablotach znajdują się drobne, ale liczne fragmenty wyposażenia domu, mebli, metalowych przedmiotów i monet, które znaleziono podczas prac archeologicznych w latach 2003-2011 roku. Dają one wgląd w życie codzienne mieszkańców Mansfeld na przełomie XV i XVI wieku.

Pozostałości z piwnic, takie jak ziarno czy kości zwierząt, pozwalają ustalić menu w domu reformatora. Wiadome jest, że rodzina Lutra należała do zamożniejszych w okolicy, posiadała kaflowy piec, przeszklone okna a nawet metalowe zamki w drzwiach. Ciekawostką są szklane kulki (Murmeln), którymi bawiły się wówczas dzieci, urządzając między sobą zawody.

W dalszej części prezentowane są narzędzia pracy i warunki życia górników. Są też odniesienia do lat dziecinnych i szkolnych reformatora i pokazane fragmenty wyposażenia szkoły, tablice woskowe, łupkowe oraz rysiki. Cytaty z późniejszych pism Lutra dają pogląd na jego stanowisko w kwestii edukacji dzieci i młodzieży.

W muzeum znajdują się również informacje odnośnie samego miasta, jego patrona, kościoła, a także lokalnych władców, hrabiów Mansfeld. Marcin Luter pozostał im wierny do końca życia, służąc radą i rozstrzygając rodzinne spory.

By zobaczyć wystawę w zachowanej części domu rodziców Lutra, trzeba opuścić nowy gmach i przejść przez ulicę. Wejście od dziedzińca zdobi zachowany z 1530 roku portal, na którym widnieją inicjały L i J. Można je odczytać jako Hans Johannes Luder, ale też i Jackob Luther (brat Marcina Lutra).

Wewnątrz, w kilku pomieszczeniach, pokazano dzieje domu, oraz jak starano się zachować pamięć po wielkim reformatorze. Przykładowo do obejrzenia jest książeczka z tekstami i zdjęcie z inscenizacji życia Lutra. Takie przedstawienia miały miejsce na tle efektownych ruin zamku Mansfeld od 1888 roku.

Lutherhaus Mansfeld Viator Polonicus Joanna Maria Czupryna
Dom Rodziców Marcina Lutra w Mansfeld, wejście od dziedzińca, Saksonia-Anhalt © Viator Polonicus, Joanna Maria Czupryna

Informacje praktyczne

Dom Rodziców Marcina Lutra (Luthers Elternhaus)
Temat: dzieciństwo Marcina Lutra
Adres: Lutherstraße 26, 06343 Mansfeld-Lutherstadt
Telefon: +49 34 7829193810
Godziny otwarcia: codz. 10-18 (IV-X) wt.-nd. 10-17 (XI-III)
Bilety wstępu: 5€ (2,5€)
Audio-guidy po polsku: nie;
Czas zwiedzania: do godziny
www.martinluther.de

Źródła:
Dr. Gary Kuper, Die unbekannte Lutherstütte – zur Geschichte von Luthers Elternhaus in Mansfeld, Sendbrief Stiftung Luthergedenkstätten in Sachsen-Anhalt, 1/2011

Komentarze